Oyun rehberi

Gulyabani Nedir? Oyunu ve Ölçülmüş 5 İpucu

By 6 min read

GULYABANİ başlığı altında ay ışığında eski bir köşk, önünde kollarını kaldırmış ak sakallı Gulyabani ve oyundan iki ekran
Gulyabani: arkadan yaklaş, BÖÖ de.

Key takeaways

  • Gulyabani, Türk halk masallarında geceleri yolcuların karşısına çıktığına inanılan uzun sakallı, asalı bir devdir.
  • Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın 1913 tarihli romanı bu inancı bir köşk güldürüsüne çevirir; roman 1976'da Süt Kardeşler adıyla filme alınmıştır.
  • Oyunda hedefin arkasına dolanan betik 120 gecenin 116'sını kazandı; dosdoğru koşan betik 97'sini.
  • Dosdoğru koşan betik gece başına iki kat terlik yedi: ortalama 1,5'e karşı 0,8.

Gulyabani, Türk halk masallarında geceleri ıssız yerlerde yolcuların karşısına çıktığına inanılan uzun boylu, uzun sakallı, elinde asa taşıyan bir devdir. Aynı adı taşıyan Gulyabani oyununda bu devi sen oynarsın; 240 gecelik ölçümümüze göre en çok işe yarayan alışkanlık arkadan yaklaşmaktır: arkadan dolanan betik 120 gecenin 116’sını, dosdoğru koşan betik 97’sini kazandı.

Gulyabani nedir?

Gulyabani, Anadolu’da ve İstanbul’da anlatılan masalların korkuluklarından biridir. Anlatılarda geceleri mezarlık, harabe ve ıssız yol gibi yerlerde dolaşır; çok uzun boylu, uzun saçlı ve sakallıdır, elinde asa taşır. Kimi anlatıda ayakları terstir, yani topukları öne bakar. Çocuklara “gulyabani gelir” denmesi de buradan kalmadır.

Sözlükler kelimeyi Farsça kökenli gösterir: “gul” insanlara kötülük eden yaratığın adıdır, “yabani” ise ıssız, ekilmemiş yerle ilgilidir. İkisi birlikte “ıssız yerlerin devi” demektir.

Romandan filme, filmden oyuna

Gulyabani’yi bugün çoğumuz bir güldürüden tanırız. Hüseyin Rahmi Gürpınar, 1913’te yayımlanan “Gulyabani” romanında bu inancı bir köşke taşır: köşkte gulyabani dolaştığına inanılır, sonunda bu korkunun ardında insanların olduğu ortaya çıkar. Roman 1976’da Ertem Eğilmez’in yönettiği “Süt Kardeşler” filmine uyarlanmıştır.

Filmi hatırlayanların kulağında kalan ezgi ise filmden çok daha eskidir: Kemani Sebuh Efendi’nin (1828-1894) Kürdilihicazkâr Longa’sıdır. Oyunun müziği de bu longadır; filmdeki kaydı kullanmadık, ezgiyi kendi klarnet, kanun ve darbuka seslerimizle yeniden çaldık.

Gulyabani oyunu nasıl oynanır?

Oyun, eski ve iki katlı bir İstanbul köşkünde, gece vakti geçer ve köşke yukarıdan bakarsın. Gulyabani sensin. Ev halkı fenerle dolaşır; sarı ışık konisi gördükleri yerdir. Işığa girmeden arkalarına geçer, çevrendeki halkanın içine aldığın kişiye “BÖÖ!” dersin. Korkan dış kapıdan kaçar; herkes kaçınca gece biter, süre dolarsa horoz öter.

Herkesin başının üstünde kalkanlar durur: uşak ve hanımefendi bir, aşçı iki, beyefendi üç kez korkutulmalıdır. Kişi karanlıktaysa ya da gardıroptan fırlarsan korkutma çift sayılır. Seni görürlerse kovalarlar, yakalarlarsa terliği yersin; üç terlikte gece biter. Merdivenden kat değiştirebilir, gardıroba saklanabilirsin.

Neyi, nasıl ölçtük?

İki alışkanlık için iki betik yazdık ve her birine altı geceyi yirmişer kez oynattık:

  • Arkadan yaklaşan. Hedefin arkasına dolanır, hedef ona bakmıyorken BÖÖ der, kovalanınca en yakın gardıroba girer.
  • Dosdoğru koşan. Hedefe en kısa yoldan koşar, yaklaşınca hedefin bakıp bakmadığına aldırmadan BÖÖ der ve hiç saklanmaz.

Betikler oyunun kendi kurallarını, görüntü çizmeden oynadı; ev halkının dolaşması her denemede başka bir sırayla başladı. Ardından arkadan yaklaşan betiği gerçek oyunun içinde, bir test tarayıcısında üçüncü ve altıncı gecede çalıştırıp ekranda da aynı biçimde oynadığını gördük. Bu geceleri bir insan oynamadı; sayılar bir alışkanlığın ne getirdiğini gösterir, dikkatli bir oyuncunun ulaşabileceği sonucu değil.

Altı gece, alışkanlık başına 20 deneme: kazanılan gece ve gece başına ortalama terlik
GeceKaçırılacak kişiArkadan: kazanılanArkadan: terlikDosdoğru: kazanılanDosdoğru: terlik
1. İlk Gece220 / 200,120 / 200,4
2. Aşçı Uyanık320 / 200,420 / 200,75
3. Bey Evde420 / 200,919 / 201,55
4. Misafir Var620 / 200,8517 / 201,9
5. Bekçi Geldi5 ve bekçi19 / 201,014 / 202,0
6. Dolunay7 ve bekçi17 / 201,357 / 202,5
Toplam116 / 120ortalama 0,897 / 120ortalama 1,5

240 gecenin tamamını betik oynadı. Terlik sayısı gece başına ortalamadır; üç terlik yenirse gece kaybedilir.

Gulyabani oyununda altı gece için iki alışkanlığın gece başına yediği ortalama terlik sayısını gösteren çubuk grafik: arkadan yaklaşan ve dosdoğru koşan betik
Gece başına yenen ortalama terlik. Ev kalabalıklaştıkça fark açılıyor.

Arkadan yaklaşmak neden kazandırıyor?

Oyundaki tek görme yolu fenerin sarı konisidir. Dosdoğru koşan betik çoğu zaman hedefe konisinin içinden yaklaşır; hedef onu görünce BÖÖ işe yaramaz ve kovalamaca başlar. İlk iki gecede bu pek fark etmiyor, çünkü ev tenha ve herkes tek kalkanlı. Üçüncü geceden sonra fark büyüyor: dosdoğru koşan betik gece başına 1,55 ile 2,5 arasında terlik yedi, arkadan yaklaşan en çok 1,35.

Kalabalık gecede acele pahalı

Son gecede köşkte yedi kişi ve bir bekçi vardır. Dosdoğru koşan betik burada 20 denemenin yalnız 7’sini kazandı; arkadan yaklaşan 17’sini. Bekçi hiç korkmaz, bu yüzden ona doğru koşmanın bir karşılığı yoktur; yapılacak tek şey fenerinden uzak durmaktır. Yıldızlarda da aynı tablo var: arkadan yaklaşan betik altı gecede 18 yıldızın ortalama 13,4’ünü, dosdoğru koşan 8,9’unu topladı.

Sayılardan çıkan 5 ipucu

  • Arkadan dolan. 120 gecede 116’ya karşı 97.
  • Koniye girme. Görülmek, gece başına yenen terliği iki katına çıkardı.
  • Kalkanı çok olanı karanlığa al. Mumu söndür ya da gardıroptan fırla: korkutma çift sayılır.
  • Bekçiyle uğraşma. Korkmaz; ondan yalnız kaçılır.
  • Görülünce saklan. Arkadan yaklaşan betiği kazandıran şeylerden biri de kovalanınca gardıroba girmesiydi.

Nerede oynanır?

Gulyabani’yi tarayıcında, indirmeden Yes This Game’de oynayabilirsin. Kendi yaptığımız iki oyun daha var: Istanbul Tyre kaçak bir lastiği Boğaz Köprüsü trafiğinde yuvarlar, Cappadocia Balloon ise Kapadokya’da gün doğumunda bir sıcak hava balonunu rüzgârla uçurur.

Frequently asked questions

Gulyabani nedir?

Türk halk masallarında geceleri ıssız yerlerde yolcuların karşısına çıktığına inanılan, uzun boylu, uzun sakallı, elinde asa taşıyan bir devdir.

Gulyabani kelimesi nereden gelir?

Sözlükler kelimeyi Farsça kökenli gösterir: ‘gul’ insanlara kötülük eden yaratık, ‘yabani’ ise ıssız yerle ilgili demektir; ikisi birlikte ‘ıssız yerlerin devi’ anlamına gelir.

Gulyabani romanını kim yazdı?

Hüseyin Rahmi Gürpınar. 1913’te yayımlanan romanda bir köşkte gulyabani sanılan şeyin ardında aslında insanlar vardır.

Süt Kardeşler filmindeki müzik nedir?

Kemani Sebuh Efendi’nin (1828-1894) Kürdilihicazkâr Longa’sıdır. Gulyabani oyununda da bu longa, kendi çalgılarımızla çalınır.

Gulyabani oyununda en çok ne işe yarar?

Arkadan yaklaşmak. Ölçümümüzde arkadan dolanan betik 120 gecenin 116’sını kazandı, dosdoğru koşan betik 97’sini.

Bu geceleri bir insan mı oynadı?

Hayır. Her alışkanlığı bir betik, oyunun kendi kurallarıyla altı gecede yirmişer kez oynadı. Dikkatli bir oyuncu daha iyisini yapabilir.

About the author. This guide was written by the team behind Yes This Game. We design, build and test our own browser games, so when a guide quotes numbers, they come from the game’s own code and can be reproduced.

Found a mistake or have a question? Tell us and we will fix the guide.